Droogte. Wat doen we er aan?

In Nederland is het op dit moment uitzonderlijk droog.  Het heeft al weken niet of  nauwelijks geregend. Op dit moment behoort 2018 al tot de 5% droogste jaren sinds er gemeten wordt. En we zijn hard op weg om het record-droogtejaar 1976 te benaderen (https://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/droogtemonitor)

De droogte heeft een aantal zichtbare en minder zichtbare effecten op het beeld in en om de dorpen. Omdat hier vragen over kunnen komen, hebben we een aantal aspecten op een rijtje gezet: wat gebeurt er, wat doet de gemeente (of eventueel het waterschap) eraan en wat kunnen inwoners er zelf aan doen.

  1. Droogvallende waterlopen en vijvers

Wat gebeurt er?
Laarbeek ligt, voor Nederlandse begrippen, op hoge droge zandgrond. Dat betekent dat het grondwater in droge tijden diep kan wegzakken. Dat betekent ook, dat het peil van het oppervlaktewater in droge periodes flink kan zakken. Zelfs zo ver, dat de bodem in zicht komt en het water letterlijk droogvalt. Dit is voor veel waterlopen in ons gebied een natuurlijk verschijnsel.
Voor de natuur is dit in het algemeen niet problematisch, de meeste planten en dieren kunnen hier prima mee omgaan. Een uitzondering hierop vormen vijvers, waarin (veel) vis zit. Hier kan het gebeuren dat, bij een zakkend waterpeil, de vissen in de problemen komen. Door zuurstofgebrek en soms ook door ruimtegebrek.

Wat doen gemeente en waterschap?
Als door een zakkend waterpeil vissen in de problemen komen, dan ondernemen gemeente en waterschap actie. Indien mogelijk wordt er water aangevoerd om de vijver te vullen. Als dat niet kan of niet voldoende oplevert, dan wordt de vis gevangen en overgezet naar dieper/groter water. Voor vijvers die zijn verhuurd als viswater, gebeurt dat in overleg met Sportvisserij Zuidwest-Nederland. https://www.aaenmaas.nl/nieuws/2018/juli/droogte-wat-merkt-u-ervan.html

https://www.ed.nl/laarbeek/laarbeek-redt-vissen-van-de-dood-dieren-overgezet-naar-andere-vijver~a1c7bbbc/

Wat kunt u doen?
Ziet u vijvers of waterlopen waar vissen in nood zijn, meld dit bij de gemeente of bij het waterschap. Zij nemen, waar nodig,  maatregelen.

  1. Problemen met waterkwaliteit

Wat gebeurt er?
Door de droogte en de lage grondwaterstand is er weinig verversing van het water. Dit kan leiden tot problemen met de waterkwaliteit. De meest voorkomende problemen zijn botulisme en blauwalgenbloei. Botulisme is meestal zichtbaar bij watervogels (eenden, ganzen) en wordt veroorzaakt door een bacterie. De watervogels krijgen verlammingsverschijnselen en sterven uiteindelijk. Botulisme komt het meest voor in vijvers waar veel watervogels bij elkaar zitten. Het voeren van de vogels is slecht voor de waterkwaliteit en verhoogt het risico op botulisme. Uiteindelijk leidt dit tot nog meer zieke en dode vogels. http://www.zwemwater.nl/botulisme

Blauwalgenbloei is het explosief groeien van een bepaalde soort bacterie (cyanobacterie) in het water, die eruit ziet als een blauw-groene alg. Tijdens de groei produceren deze bacteriën giftige stoffen  die gezondheidsklachten kunnen veroorzaken, waaronder huidirritatie en maag-darm-klachten. Sommige soorten bacteriën vormen drijflagen op het water, waarin deze giftige stoffen in hogere  concentraties aanwezig kunnen zijn. Meer info: https://www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/gebruiksfuncties/zwemwater/publieksvoorlichting/blauwalgen/

Wat doen gemeente en waterschap?
Het waterschap controleert op botulisme en blauwalg. Als dit wordt aangetroffen in het oppervlaktewater, dan plaatst de gemeente waarschuwingsborden. Meer info:
https://www.aaenmaas.nl/nieuws/2016/08/botulisme-in-helmond.html.
Er is geen manier om botulisme en blauwalg actief uit het water te krijgen. Het moet vanzelf verdwijnen. Tot die tijd is het advies om het water niet aan te raken en er geen huisdieren in te laten zwemmen.

Wat kunt u doen?
Ziet u (veel) dode vissen of watervogels in een vijver, raak ze niet aan. Bel de gemeente of het waterschap. Het waterschap zal het water beoordelen en de waterkwaliteit zo nodig laten controleren. Als er blauwalg en/of botulisme in zit, dan plaatst de gemeente waarschuwingsborden.

NB. In het kanaal wordt soms gezwommen. Deze wateren worden NIET gecontroleerd op zwemwaterkwaliteit. Dat wil niet zeggen dat de waterkwaliteit per se slecht is, maar er geen controle op en dus ook geen garantie dat het aan de eisen voldoet. Wilt u er zeker van zijn dat u in betrouwbaar water zwemt, gaat u dan naar een officiële zwemwaterlocatie.

  1. Stank uit rioolputjes en straatkolken

Wat gebeurt er?
Als het lagere tijd droog is, dan kunt u in de stad of rondom uw eigen woning een rioollucht ruiken. Dit komt doordat stankafsluiters droog komen te staan.
Hoe werkt dit? Een stankafsluiter is een sifon (of ‘zwanenhals’, zoals onder uw wastafel), waarin een laagje water staat. Dit laagje water zorgt er voor, dat de lucht uit het openbaar of particulier riool niet in rechtstreeks contact staat met de buitenlucht of de lucht in uw woning. Het water houdt de geurtjes als het ware tegen. Bij straatkolken en schrobputjes, kan dit laagje water bij aanhoudende droogte verdampen, waardoor er wel een rechtstreekse verbinding tussen het riool en de buitenlucht ontstaat. U ruikt dan een rioollucht.

Wat doet de gemeente?
In de gemeente Laarbeek liggen ruim 11.500 straatkolken. Het is ondoenlijk om deze allemaal preventief te controleren op het functioneren van de stankafsluiter.

Wat kunt u zelf doen?
Als u een rioollucht ruikt, dan kunt u in het putje op uw eigen terrein, en ook in de openbare straatkolken, een paar emmers schoon water gooien. Dan staat er weer een laagje vers water in de stankafsluiters.

  1. Openbaar groen en bomen

Wat gebeurt er?
Het groen en de bomen in ons dorp hebben ook te leiden van de droogte. Het gras wordt bruin, het blad van struiken en bomen wordt bruin en valt af en soms gaan er planten en bomen dood.

Wat doet de gemeente?
Alleen de bomen en vaste planten die net geplant zijn krijgen extra water. Alle andere planten en bomen moeten het zelf zien te redden. Het is te kostbaar om al het openbaar groen water te geven. In het algemeen redt de natuur zich hier prima. Veel planten groeien minder hard of gaan in een soort rusttoestand. Dat spaart energie en water. Zodra het weer begint te regenen, pakken ze de draad weer op en beginnen weer te groeien. Als in het najaar blijkt dat er plantvakken en bomen zijn afgestorven, dan worden deze te zijner tijd opnieuw aangeplant. Plantenbakken in beheer van de gemeente, krijgen wel water.

NB. Er zijn ook plantenbakken in beheer bij wijkverenigingen en bedrijventerreinen, deze krijgen geen water van de gemeente. Die organisaties zijn hiervoor zelf verantwoordelijk.

Wat kunt u doen?
Als er voor uw woning een (jonge) boom, plantvak of bloembak staat, die te leiden heeft van de droogte, dan kunt u deze af en toe meegieten met de planten in uw tuin. Om water te besparen kunt u er voor kiezen om uw gazon niet te sproeien met kraanwater. Het gazon zal bruin worden, maar bij een regenbui weer groen kleuren.

  1. Wilde dieren in en om het huis

Ook wilde dieren in en om ons huis hebben te leiden van droogte. Denk aan vogels en kleine zoogdieren, zoals egels. Ze komen moeilijker aan water en voedsel; egels en vogels leven vooral  van wormen en slakken die ze uit de bodem halen. Deze zitten nu vanwege de droogte diep onder de grond en zijn onbereikbaar.
Op deze website staat een artikel hoe u deze kleine dieren kunt helpen in periodes van extreme droogte: https://www.animalstoday.nl/help-wilde-dieren-de-droogte-door/

  1. Natuurgebieden

Natuurgebieden hebben te leiden van de droogte, maar ook hier zien we dat de natuur een groot vermogen heeft om met droge omstandigheden om te gaan. Alles wat groeit en bloeit schakelt ‘een tandje terug’ en wacht betere tijden af. In natuurgebieden kunnen amfibieënpoelen droogvallen. In tegenstelling tot wat veel mensen denken, is dit niet erg en zelfs gunstig. In veel poelen zitten vissen. Vissen eten amfibieën(-eitjes) en zijn daarom niet gewenst in amfibieënpoelen. Door het droogvallen verdwijnen de vissen uit deze poelen. De amfibieën kunnen een periode waarin de poel droogvalt prima overleven. Het kan wel gebeuren dat poelen te snel droogvallen. In dat geval kunnen jonge amfibieën niet op tijd volwassen worden en sterven ze. Poelen die regelmatig al vroeg in het seizoen droogvallen, kunt u melden op de website: https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/?msg=23591

Het grootste gevaar in natuurgebieden bij droogte is brandgevaar. Voor actuele informatie en tips over het voorkómen van natuurbranden en hoe ermee om te gaan als u er toch mee geconfronteerd wordt, verwijzen wij u naar de website van de brandweer Brabant-zuidoost.

https://www.brandweer.nl/brabant-zuidoost/nieuws/2018/wees-extra-alert-in-de-natuur-als-het-droog-is

Wat kunt u doen?
Het stoken van vuurtjes en BBQ-en in de openbare ruimte wordt afgeraden. Wees voorzichtig met open vuur en BBQ-en op uw eigen terrein: vonken kunnen overslaan en makkelijk brand veroorzaken.  Bij deze droogte kan zelfs de katalysator onder uw auto voor brand zorgen als u uw auto parkeert op droog gras.

  1. Regen na een periode van droogte

Wat gebeurt er?
Als er na lange droogte weer een regenbui valt, dan kan het zijn dat de straatkolken niet overal het water even snel af kunnen voeren. Door ingedroogd straatvuil kunnen verstoppingen zijn ontstaan, en door bladafval op straat kunnen de roosters dicht gaan zitten.
Als er gelijk een zware regenbui valt, treden  ook de regenwateruitlaten en riooloverstorten op oppervlaktewater in werking. Mogelijk komt er meer (drijf)vuil mee dan normaal.

Wat doet de gemeente?
De gemeente voert geen extra preventieve reinigingswerkzaamheden uit aan de straatkolken. Momenteel loopt de reguliere reinigingsronde. Ook het stratenvegen volgt het reguliere programma.
Na de eerste regenbui worden sloten en vijvers waar regenwateruitlaten of overstorten op uitkomen geïnspecteerd en waar nodig gereinigd.

Wat kunt u doen?
Als er bij een regenbui water op straat blijft staan doordat de kolk verstopt zit door bijvoorbeeld bladafval kunt u dit het beste even wegvegen. Als de verstopping dieper in de kolk zit, en het water helemaal niet weg stroomt kunt u dit melden aan de gemeente.

Ziet u na een riooloverstort  veel vervuiling in het oppervlaktewater, meld dit bij de gemeente. Waar nodig wordt de vervuiling opgeruimd.