Terugblik Dodenherdenking 2026

Op maandagavond 4 mei was de nationale Dodenherdenking in Beek en Donk. De herdenking begon in de hal van het gemeentehuis en werd afgesloten bij het monument in het park naast het gemeentehuis. Hieronder lees je de speech van burgemeester Lianne van der Aa.

Toespraak burgemeester Lianne van der Aa Dodenherdenking 4 mei 2026

Beste mensen,

Lange tijd voelde onze vrijheid heel gewoon. We leefden ons leven zonder veel zorgen. We dachten dat oorlog iets was uit geschiedenisboeken of van verre landen. 

Niet hier, niet bij ons en zeker niet nu.

Maar vandaag herinneren we ons dat die veiligheid niet vanzelfsprekend is. De wereld om ons heen verandert snel. We horen weer over oorlog en dreiging. Dat maakt ons onzeker en bezorgd. 
Daarom is het herdenken van de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog belangrijker dan ooit. 

We eren hen, maar we moeten ook van hen léren. Om te leren begrijpen. Om de geschiedenis te begrijpen.

Dat leren kunnen we nauwelijks nog in gesproken woord doen. De laatste ooggetuigen zijn binnenkort niet meer onder ons. We putten straks niet meer uit hun directe herinneringen en stemmen, maar zijn aangewezen op wat is nagelaten aan getuigenissen.

Natuurlijk hebben we nog de geschiedenisboeken, de films en documentaires. Vaak gaat dat over de slagvelden, over de verdedigingslinies, over verzetshelden en oorlogsmisdadigers, over de leiders in die tijd.

Maar durven we ook verder te kijken? Kijken we ook naar de gewone mensen, die hun leven leden onder deze zware omstandigheden? Wat leren we dáárvan?

De meeste Nederlanders waren in de oorlog niet heel 'goed' of heel 'fout'. De grootste groep zat daar tussenin. 

Zij waren stil en wachtten af. 

Ze dachten én hoopten: "Het zal zo’n vaart niet lopen" 

Het bleek een gevaarlijke gedachte. 

Want terwijl de grote meerderheid zweeg, kon het kwaad zijn gang gaan.

Waarom hielden veel mensen hun mond? Omdat ze bang waren, en dat begrijp ik. Maar tot welk moment was iemand een buitenstaander, en wanneer werd iemand een medeplichtige? Was je dat al, als je denkt: het gaat mij niet aan, en ik doe slechts wat mij wordt opgedragen? Zij pleegden geen genocide, zij verafschuwden dat, maar werden soms wel een radartje in het grotere geheel. 

Ook in de tegenwoordige tijd hebben we het vaak over de zwijgende meerderheid. Het zijn de mensen met een stellige mening die zich uiten, niet de zwijgende meerderheid. 

We horen de extremen, de mensen met het hoogste woord. Een stem die wordt versterkt door al die sociale mediakanalen die we tegenwoordig hebben. Kanalen waar geen rem meer op zit, want wát maakt het ook uit: veilig achter je laptop of mobieltje kan niemand je wat maken.

En op zich begrijp ik heel goed dat je soms denkt: ach, ik hou mijn mond wel. Het heeft geen zin om er tegenin te gaan. Blijkbaar is dit nu eenmaal het nieuwe normaal. 

Het zal zo’n vaart wel niet lopen.

Maar ís dat wel zo? En dachten de mensen dat in de jaren ‘30 en ‘40 van de vorige eeuw ook niet zo? Dat het niet zo’n vaart zou lopen?

Kijk om je heen. Het aantal dictaturen en autoritaire regimes stijgt. Minder dan 10% van de mensen leeft in een democratie. Oorlogen waarvan we dachten: die breken dáár echt niet uit: die deden dat toch. Het was geen bluf, het gebeurde echt.

Tot welk moment houden we onze mond? Tot welk moment paaien we anderen? Paaien we onze buren, onze landgenoten, andere wereldleiders, voor de zogenaamde ‘goede lieve vrede’

Dames en heren,
We hebben de moed nodig om wél te spreken. Ook als het spannend is. Ook als je bang bent voor de reacties. We moeten leren van het verleden. Toekijken, zwijgen, enkel doen wat jou wordt opgedragen: dat maakt de weg vrij voor onverdraagzaamheid, voor een nieuw normaal dat niet normaal ís.

De kracht om je uit te spreken, dat is wat ik ons toewens. Wat ik de zwijgende meerderheid toewens. Ook hier, in ons eigen Laarbeek. 

En gelukkig, er zijn ook veel positieve signalen. Kijk naar de manier waarop wij hier met vluchtelingen omgaan. Terwijl er elders in het land soms harde woorden vallen, kozen wij voor iets anders. Wij kozen voor menselijkheid. Gaven vluchtelingen niet alleen een plek, maar hebben hen echt omarmd. Er is hulp geboden, er zijn vriendschappen ontstaan en er is échte verbinding gezocht. 

Dat is wat er gebeurt als de stille meerderheid haar stem laat horen. Diezelfde verbinding zocht ik ook in mijn oproep aan alle veteranen in onze gemeente, vorig jaar november. Juist zij weten door hun levenservaring hoe belangrijk het is om voor elkaar klaar te staan. Ik vroeg hen: 'Hoe kunnen we samen bouwen aan een gemeenschap waarin we niet alleen naast elkaar leven, maar er écht voor elkaar zijn?'

De reacties die ik kreeg waren hartverwarmend. Onze veteranen willen hun verantwoordelijkheid nemen en meedenken over onze toekomst. Hun handen uit de mouwen steken waar dat echt nodig is. Samen pakken we die handschoen op.

Het laat zien dat we in Laarbeek niet wegkijken, maar naar elkaar omkijken. Laten we die moed vasthouden. Laten we ons blijven uitspreken voor wat goed is, voor wat verbindt en voor elkaar.

Dat doen we voor onszelf, maar zeker ook voor de mensen die meer dan 80 jaar geleden hun leven gaven. Joodse burgers, de Sinti, de Roma, andere landgenoten, mensen met een beperking, verzetshelden en militairen; zij werden weggevoerd of vermoord omdat de wereld niet op tijd ‘stop’ zei. 

Laten we niet de zwijgende meerderheid zijn. Laten we de sprekende meerderheid zijn. 

Durf je uit te spreken voor wat goed en eerlijk is. Zo bouwen we samen aan een samenleving waarin iedereen zich veilig voelt. Dank u wel.